Wikipedia
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
| Wikipedia | |
|---|---|
 |
|
 |
|
| Type | Encyclopedie |
| Taal | Meertalig (264 talen en dialecten) |
| Registratie | Optioneel |
| Eigenaar | Wikimedia Foundation |
| Auteur | Wikipediagemeenschap |
| Opgericht | 2001 |
| Status | Actief |
| URL | Wikipedia.org |
Wikipedia is een project van de Wikimedia Foundation, een in Florida gevestigde organisatie zonder winstoogmerk. Het doel van Wikipedia is om in elke taal een vrije (gratis) internetencyclopedie te creëren. Onder de paraplu van de Wikimedia Foundation bevinden zich diverse meertalige projecten waarvan Wikipedia het oudste, bekendste en meest succesvolle is. De naam Wikipedia is een samentrekking (portmanteau) van het uit het Hawaïaans afkomstige "wiki" en het Griekse "encyclopedia".
De artikelen in deze op het internet vormgegeven encyclopedie worden onder andere geacht een neutraal standpunt in te nemen. Wikipedia is in principe door iedereen die te goeder trouw is te bewerken. Dat is ook een van de redenen dat Wikipedia geen garantie wat betreft de juistheid en evenwichtige kwaliteit van de informatie kan geven. Daarnaast is vanwege het open karakter van het project vandalisme in meer of mindere mate een probleem.
De Nederlandstalige versie is te vinden op nl.wikipedia.org en bevat meer dan 558.000 artikelen. De Engelstalige versie is het grootst met ruim 3.080.000 artikelen. In totaal zijn er meer dan 12.500.000 artikelen in 264 verschillende talen te vinden op heel Wikipedia. Met de Wikipedia worden oude plannen voor een alomvattend kennissysteem - zoals die van de bibliograaf Paul Otlet - werkelijkheid.
Inhoud |
Opzet
Wikipedia is opgezet in de vorm van een Wiki. Voor Wikipedia is een apart programma ontworpen. Tegenwoordig is deze software, MediaWiki, een opensourcesoftware-project dat zeer actief is en ook gebruikt wordt door de andere projecten van de WikiMedia Foundation en door diverse andere projecten en bedrijven.
Groei
De oorspronkelijke en verreweg de grootste van de Wikipedia's is de Engelstalige. Met deze encyclopedie is gestart op 15 januari 2001. Het oorspronkelijke doel was te komen tot minimaal 100.000 artikelen, maar toen dat aantal was bereikt, ging de groei nog volop door.
Vanaf de zomer van 2001 zijn er naast de oorspronkelijke Engelstalige vele andere Wikipedia's gestart, waaronder deze Nederlandstalige en het aantal neemt nog steeds toe. Naast de Engelstalige zijn vooral de Duits-, Frans-, Russisch-,Pools-, Italiaans- en Japanstalige Wikipedia's qua aantal artikelen het grootst. De Nederlandstalige Wikipedia staat volgens dit criterium op de zevende plaats. Opgemerkt moet worden dat dit slechts iets over het aantal artikelen zegt en nog niets over de grootte of de (gemiddelde) kwaliteit van de artikelen. Wel zijn op de Wikipedia's met het hoogste aantal artikelen ook vaak de langste artikelen te vinden.
Tegenwoordig zijn er ook Wikipedia's opgekomen in allerlei minderheidstalen, bijvoorbeeld het Zazaki; bevatte begin 2009 ongeveer 2500 artikelen. Een aantal van deze Wikipedia's is inmiddels alweer gesloten, omdat er alleen vandalisme op plaatsvond.
De meeste opslagcapaciteit is nodig voor de afbeeldingen en andere media die op Wikipedia gebruikt worden. Op Wikipediaday, 15 januari 2009, maakt Wikizine melding van het feit dat er 48 terabyte opslagruimte beschikbaar is op Wikimedia Commons. Op dat moment werd daar 5 terabyte van gebruikt.
Kenmerken van het project
Wikipedia is een echte wiki, hetgeen betekent dat elke inhoudelijke pagina door iedere willekeurige bezoeker bewerkt kan worden. Wikipedia is de eerste serieuze, algemene, digitale encyclopedie waarbij met dit concept gewerkt wordt. In vergelijking met andere concepten om informatie te verzamelen heeft dit tot gevolg dat Wikipedia, daar waar het actuele informatie betreft, in het algemeen zeer snel bijgewerkt is. Daar is het concept ook naar genoemd: 'wikiwiki' betekent in het Hawaïaans 'snel'.
Kenmerkend voor het project en het succes ervan is tevens het feit dat de inhoud deels rechtenvrij is. Alle tekst en media worden door Wikipedia door middel van de GFDL-licentie vrijgegeven en beschikbaar gesteld voor het publiek. Eenieder is daarmee gerechtigd de inhoud kosteloos te verspreiden en/of te wijzigen, terwijl niemand de toegang tot een uit Wikipedia overgenomen en eventueel gewijzigde inhoud kan worden onthouden.
Wikipedia presenteert zich daarbij uitdrukkelijk als een encyclopedie en niet als een woordenboek, discussieforum of webportaal. Voor woordenboekinformatie is overigens het zusterproject Wiktionary in het leven geroepen.
Richtlijnen en basisregels
Wikipedia is arm aan regels, maar hanteert toch enkele basisprincipes, waarvan een zeer belangrijke is dat het geen teksten aanvaardt die auteursrechten schenden. Daarnaast streven de uiteenlopende gebruikers (zogenaamde Wikipedianen) naar een zo groot mogelijke objectiviteit. Alle artikelen hebben daarbij zogenaamde 'overlegpagina's' om onduidelijkheden of twistpunten te bespreken. Voor elke Wikipedia geldt daarnaast uiteraard dat de bijdragen in de respectievelijke taal van de wiki geschreven moeten zijn (uitzonderingen als citaten daargelaten).
Medewerkers
Bij elkaar worden de Wikipedia's opgebouwd door vele duizenden mensen over de hele wereld: wetenschappers, hobbyisten, studenten, experts en mensen met een goede algemene ontwikkeling. Iedereen kan aan Wikipedia bijdragen, ook anoniem. Er is geen limiet aan het bijdragen, sommigen doen dit incidenteel, anderen dagelijks. Alle tekst kan door iedereen bewerkt worden, dus als iemand aan een kort artikel begint, kan een aantal anderen eraan verder werken tot het een volwaardig encyclopedisch artikel is.
Leiding
Wikipedia heeft geen echte leiding, maar wordt door de gemeenschap beheerd. Wel is er een stichting die de projecten coördineert.
Het bedrijf Bomis betaalde aanvankelijk twee mensen, de oprichters van Wikipedia Larry Sanger en Jimmy (Jimbo) Wales, de eigenaar van Bomis, om aan het project te werken en er in bepaalde zin leiding aan te geven. Later werd Larry Sanger vrijwilliger bij Wikipedia. Andere Bomis-personeelsleden die aan het project hebben meegewerkt zijn Tim Shell, één van de medeoprichters van Bomis, en programmeurs als Jason Richey en Toan Vo.
Sinds 20 juni 2003 vaart Wikipedia onder de vlag van de Wikimedia Foundation. Jimmy Wales was tot oktober 2006 voorzitter van de Wikimedia Foundation, en sinds Florence Devouard het stokje heeft overgenomen voorzitter emeritus.
De Wikimedia Foundation organiseert regelmatig donatierondes om de benodigde fondsen te verwerven die nodig zijn om onder andere de servers draaiende te houden. Eind 2008 werd 6 miljoen dollar opgehaald.
Geschiedenis van Wikipedia
 Zie Geschiedenis van Wikipedia voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Het project begon met een conversatie tussen twee oude internetvrienden, Larry Sanger, hoofdredacteur van Nupedia en Ben Kovitz, een computerprogrammeur en bèta-wetenschapper, op de avond van 3 januari 2001 in San Diego (Californië). Kovitz had al eerder te maken gehad met een ander soort wikiproject, en toen hij het basisconcept aan Sanger uitlegde, zag deze onmiddellijk dat het wikiformat uitstekend geschikt zou zijn voor het opzetten van een opener, minder formeel project dan Nupedia. Vier maanden daarvoor hadden Sanger en zijn baas Jimmy Wales, president-directeur van Bomis, Inc., al eens verschillende mogelijkheden besproken om naast Nupedia een opener, aanvullend project te beginnen. Het kostte Sanger dus niet veel moeite om Wales over te halen een wiki voor Nupedia op te zetten. Nupedia's eerste wiki ging online op 10 januari 2001. Van de kant van de auteurs en redacteuren van Nupedia kwam echter het nodige protest tegen het plan om Nupedia zo nauw te associëren met een webpagina, gebaseerd op het wikiconcept. Daarom kreeg het nieuwe project per 15 januari de naam 'Wikipedia' en een eigen, onafhankelijk adres op het web. Deze datum werd later uitgeroepen tot Wikipediadag.
Heel wat deelnemers kwamen in één klap binnen via publicatie van Slashdot in maart en juli. Ook andere publicaties trokken deelnemers, zoals die op Kuro5hin. Zoekmachines (vooral Google) en andere portals dirigeren dagelijks honderden potentiële deelnemers naar Wikipedia. Op 12 februari 2001 werd de eerste mijlpaal van 1000 artikelen (pagina's) al overschreden; daarna groeide het met ca. 1000 per maand en intussen al met ongeveer 40.000 per maand.
Op 19 juni 2001 startte de Nederlandstalige Wikipedia en ruim twee jaar later op 3 augustus 2003 verscheen op de Nederlandstalige Wikipedia het 10.000ste artikel. Gezamenlijk werd hierover een persbericht opgesteld. De maanden direct hierna nam het bezoek en het aantal medewerkers toe.
In de maanden augustus - september 2003 werd een internationale logowedstrijd gehouden. Het logo van Paul Stansifer werd met grote meerderheid verkozen. Daarna werd dit aangepast tot een grijze versie op basis van hetzelfde idee.
Knelpunten
Iets waar Wikipedia, net zoals andere wiki's, mee te kampen heeft is vandalisme. De ervaring leert dat echte onzin (zoals "Wikipedia is een project van het NOS-journaal", "Zeekoeien zijn gek op pizza" (in een artikel over de basgitaar) of "Jantje is gek!!!!") vaak snel verwijderd wordt. Er komen geleidelijk aan steeds krachtigere hulpmiddelen beschikbaar om vandalisme te bestrijden.
'Onzichtbaar vandalisme' en hoaxen blijken echter hardnekkiger te zijn. Door subtiele wijzigingen (beperkte weglatingen of wijziging van de lay-out) kan een heel andere wending aan een artikel worden geven. Ook kan iemand natuurlijk per ongeluk foutieve informatie toevoegen. Wanneer niemand door heeft dat de informatie onjuist is, kan die maandenlang op Wikipedia blijven staan. Zo zijn er gevallen bekend van artikelen over personen die in werkelijkheid niet bestaan, doch waar toch maandenlang een artikel over bestaan heeft. In het artikel Slag om Stalingrad heeft bijvoorbeeld van 17 april 2004 tot 9 maart 2007 (bijna 3 jaar) onafgebroken foutief gestaan dat deze slag op 28 juni begon, terwijl verderop in het artikel wel de goede datum vermeld stond!
Op de overlegpagina's van wikipedia woedt soms een strijd tussen auteurs en moderatoren over het encyclopedisch gehalte van deze internetkennisbank. Gewoonlijk gaat het over dat slechts neutrale, objectieve, verifieerbare informatie gestaafd met referenties zonder waardeoordeel of een subjectieve mening toegelaten wordt en als basis dient om inlassingen te weren.
Het idee dat naarmate een artikel meer bewerkt wordt, het vanzelf beter wordt, is ook bekritiseerd. Vele van de bewerkingen zijn klein (spelfouten, opmaak). Verder is het volgens critici net zo waarschijnlijk dat een goed artikel zal verslechteren als veel mensen eraan gaan sleutelen als het tegenovergestelde. Criticus Robert McHenry geeft het voorbeeld van het Engelstalige lemma over Alexander Hamilton, dat (op 4 november 2004[1]) interne inconsistenties bevatte, doordat Hamiltons geboortejaar onzeker was: sommige passages gingen uit van 1755, andere van 1757. McHenry merkt verder op dat eerdere versies van het lemma wél consistent waren en daarbij veel beter geschreven. Het lemma, aldus McHenry, was 'tot middelmatigheid bewerkt'. [2]
Inmiddels bestaan er veel klonen van Wikipedia, dat wil zeggen sites die de inhoud van Wikipedia letterlijk overnemen. Een belangrijk neveneffect van Wikipediaklonen is dat ze ervoor zorgen dat informatie op het internet steeds eenzijdiger wordt. Het is inmiddels geen zeldzaamheid dat vijf van de eerste tien zoekresultaten op Google allemaal hetzelfde artikel bevatten, op verschillende sites. Foutieve informatie kan op deze manier razendsnel over internet worden verspreid. Critici van Wikipedia zien dit als een zorgwekkende ontwikkeling.
Dale Hoiberg, voormalig hoofdredacteur van de Encyclopædia Britannica heeft opgemerkt dat er in Wikipedia sprake is van een systematische fout. Sommige onderwerpen (bijvoorbeeld over een individueel persoon) krijgen in relatie tot hun belang buitensporig grote artikelen. Daarbij speelt natuurlijk het probleem dat iedereen zelf mag uitmaken wat belangrijk is. Er bestaan zeer veel artikelen over individuele sporters, informatica en populaire cultuur, terwijl onderwerpen als natuurwetenschap, taal, kunst en Afrika soms ondervertegenwoordigd zijn. Zo is ooit opgemerkt dat het artikel over stripfiguren Casper en Hobbes op de Engelse Wikipedia langer was dan het artikel over William Shakespeare. Dit is het gevolg van toevalligheden, die elk moment weer kunnen veranderen. Als een gebruiker met veel kennis over een bepaald onderwerp actief wordt, dan is er een gerede kans dat daar ook veel over geschreven wordt.
Censuur
Om neutraal te blijven, probeert Wikipedia elke vorm van censuur te vermijden. Zo werd op de Duitse Wikipedia geweigerd om de naam van een overleden hacker te verwijderen toen de familie daarom vroeg.[3] Ook werd een platenhoes niet verwijderd nadat een Britse organisatie die hoes als kinderpornografie bestempelde waardoor in grote delen van het Verenigd Koninkrijk Wikipedia niet meer bereikbaar was.[4] In 2009 werd desondanks wel informatie over de ontvoering van David Rohde door de Taliban verwijderd omdat volgens de New York Times zijn leven in gevaar kon komen door het bekendmaken van de ontvoering. [5]
Kwaliteit
Een vergelijking in september 2004 van de Duitstalige Wikipedia en twee andere Duitstalige encyclopedieën, Brockhaus en Encarta, door het computertijdschrift c't magazine, viel in het voordeel van Wikipedia uit.
Uit een onderzoek van het tijdschrift Nature bleek in december 2005 dat Wikipedia minder betrouwbaar is dan de befaamde Encyclopædia Britannica. Het gemiddeld aantal onnauwkeurigheden en fouten per naslagwerk lag bij Wikipedia op vier, bij de Britannica op drie. Het betrof hier een betrekkelijk kleine selectie van artikelen uit de exacte wetenschappen en techniek, en veel van de aangetroffen 'fouten' betroffen meningsverschillen tussen de onderzoekers van Nature en de redacteuren van de Britannica over welke feiten vermeld zouden moeten worden in een encyclopedie.[6]
Gebruik van Wikipedia als bron
Peter Vantyghem, chef redacteur Cultuur&Media van de Vlaamse krant De Standaard verklaarde begin mei 2009 naar aanleiding van de Wikipedia-testcase door de Ierse student Shane Fitzgerald, Wikipedia niet met het bevuilde badwater weg te gooien. [7] Hij stelde dat wikipedia een prachtig experiment is in het democratisch gebruik van kennis. De test van Fitzgerald in een onderzoek naar globalisering van kennis blijft waardevol om een kritische houding te blijven aannemen tegenover informatie en kennis. De journalist ziet Wikipedia vooral als een belangrijk deel van de eigentijdse communicatiewereld, die een enorm netwerk is waarin veel bronnen met elkaar verbonden zijn, opererend als een immense Geest. Daar moeten we echt leren mee omgaan." [8]
In het Verenigd Koninkrijk is men zinnens vanaf 2010 voor de basisschool het vlot leren aanwenden van Wikipedia als informatiebron als eindterm voorop te stellen.
Eind mei 2009 zorgde het 36 bladzijden tellende verslag van een omstreden elfdaagse rondreis van Waalse parlementsleden naar de Verenigde Staten, voor ophef toen bleek dat grote delen ervan overgenomen waren van de Franstalige Wikipedia. [9]
Literatuur
- John Broughton Wikipedia: The Missing Manual, uitg. O'Reilly (2008) ISBN 978-0-596-51516-4
Zie ook
Externe links
 |
Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Wikipedia op Wikimedia Commons. |
Bronnen
|
| Wikimedia Foundation |  |
|---|---|
|
Projecten: Commons · Meta-Wiki · Wikibooks · Wikinews · Wikipedia · Wikiquote · Wikisource · Wikispecies · Wiktionary · Wikiversity · Incubator Wikipedia per taal: Lijst van wikipedia's · Afrikaans · Catalaans · Chinees · Deens · Duits · Engels · Esperanto · Fins · Frans · Hebreeuws · Hongaars · Indonesisch · Italiaans · Jiddisch · Japans · Latijn · Nederlands · Nedersaksisch · Noors · Pools · Portugees · Roemeens · Russisch · Simpel Engels · Spaans · Tsjechisch · Turks · Zweeds Zie ook: Wikimania · Geschiedenis van Wikipedia · MediaWiki · WikiWiki · MediaZilla |
