Korenmolen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Zelfkruier met zelfzwichting en houten achtkant op stenen voet

Zelfkruier met zelfzwichting en houten twaalfkant op stenen voet

Een korenmolen is een molen waarmee uit graan meel wordt gemalen. Vroeger waren er zogenaamde banmolens of dwangmolens waar men verplicht was het graan te laten malen.

Al in de oudheid maalden mensen hun graan; aanvankelijk met twee over elkaar wrijvende stenen, zoals de napjesstenen, later met ronddraaiende handmolens of kweerns, weer later met watermolens of windmolens.
Het zijn de twee molenstenen die in de korenmolen het eigenlijke maalwerk verrichten. De onderste steen, de ligger, zit vast aan de vloer van de steenzolder, met daarboven met een kleine tussenruimte de loper (de maalsteen die kan draaien). Daar tussenin valt het graan door het kropgat in de draaiende loper op de ligger. De afstand tussen de twee stenen is door de molenaar nauwkeurig in te stellen door een speciaal mechanisme, het lichtwerk genoemd. Met behulp van de lichtstok worden door de molenaar 2 of 3 balken via hefboomwerking op of neer gelaten, waardoor de loper hoger of lager komt te staan. Om het werk van de molenaar te verlichten is in veel molens een regulateur aangebracht, die met middelpuntvliedende kracht door middel van gewichten aangedreven wordt en zo meehelpt de loper op de goede hoogte ten opzichte van de ligger te laten draaien. De hoogte van de afstelling is onder andere afhankelijk van de aandrijfkracht, van het te malen product en de gewenste fijnheid van het meel. De beste maalsnelheid wordt bij een windmolen bereikt als het wiekenkruis 60 tot 80 enden (wieken) per minuut ronddraait. Door scherpsel (groeven) in de stenen wordt het graan naar de buitenzijde van de stenen gedreven en daardoor gemalen.

Het te malen graan wordt met behulp van het luiwerk vanaf de begane grond naar de steenzolder gehesen. Het luitouw wordt met een molenaartje of met een zakkenklem aan de zak vastgemaakt. Papierenzakken worden met behulp van een luimat opgehesen. Vervolgens wordt het in het kaar bovenop de maalkuip of maalstoel gestort. Via een uitstroomopening, die open of gesloten kan worden, komt het graan in de schuddebak. Deze bak wordt door de steenspil heen en weer bewogen, waardoor het graan gedoseerd in het kropgat valt. In de houten steenkuip wordt het meel, door een aan de loper bevestigde aanjager, meegenomen tot het een gat in de meelring passeert om vervolgens in de meelpijp te vallen. Het wordt daarna op de maalzolder opgevangen in de maalbak, waaronder een meelzak hangt (zie foto hieronder).

[bewerken] Fotogalerij

De Hollandsche Molen te Neede, 2004	Engels kruiwerk op ronde, stenen molen	Maalkoppel met maalkuip (de kaar) en schuddebak	Maalkuip (de kaar)
Maalkoppel	Maalkoppel achterzijde	Schuddebak	Maalkoppel met de kaar (stortbak) voor het graan
Aandrijving maalkoppel	Aandrijfrad (spoorwiel)	Meelpijp met uiterst linksboven de lichtstok	Paard bij de meelpijp
Staart buitenkruier	Kruirad	Vang (wipstok)	Luiwerk
Regulateur voor het verstellen van de maalstenen	Regulateur voor het verstellen van de maalstenen	Schematische tekening	Napjessteen uit ± 3000 v. Chr.
Molenaartje	Zakklem	Luimat	Opluien met luimat

[bewerken] Zie ook

• Doesburgermolen (Ede) uitgebreide fotogalerij standerdmolen
• Tot Voordeel en Genoegen uitgebreide fotogalerij standerdmolen
• De Zwaan (Lienden) uitgebreide fotogalerij torenmolen
• De Hoop (Garderen) uitgebreide fotogalerij stenenstellingmolen
• De Kroon uitgebreide fotogalerij stenenstellingmolen
• Oog in 't Zeil uitgebreide fotogalerij stenenstellingmolen
• Concordia (Ede) uitgebreide fotogalerij houten achtkant
• De Hoop (Appel) uitgebreide fotogalerij houten achtkant
• Walderveense molen uitgebreide fotogalerij houten achtkant
• Kilsdonkse Molen uitgebreide fotogalerij watervluchtmolen

[bewerken] Externe links

• Film over de Prins Bernhard standerdmolen
• Film over de korenmolen De Adriaan in Haarlem