Amsterdam
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
 |
|||||
|
|||||
 |
|||||
|
|
|||||
| Provincie |  Noord-Holland |
||||
| Gemeente |  Amsterdam |
||||
|
|
|||||
| Inwoners (1 oktober 2009[1]) | 767.333 | ||||
|
|
|||||
| Postcode | 1000-1109 | ||||
| Netnummer | 020 | ||||
| Woonplaatscode | 1024 | ||||
| Website | [http://www.amsterdam.nl/ amsterdam.nl amsterdam.nl] | ||||
 |
|||||
| Keizersgracht bij de kruising met de Reguliersgracht | |||||
|
|||||
Amsterdam is de grootste stad en (titulaire) hoofdstad van Nederland sinds 20 april 1808, doch grondwettelijk pas hoofdstad sinds 1983 bij de grondwetsherziening. Amsterdam is echter geen residentie, aangezien de Staten-Generaal en de regering in Den Haag gevestigd zijn. Amsterdam, in het Amsterdams ook wel Mokum genoemd, ligt in de provincie Noord-Holland, aan de monding van de Amstel en aan het IJ. De haven van Amsterdam is via het Noordzeekanaal verbonden met de Noordzee.
Amsterdam geldt naast de titulaire ook wel als de culturele hoofdstad van Nederland, met de meeste nationale musea (Rijksmuseum, Van Gogh Museum), de grootste orkesten (Koninklijk Concertgebouworkest), toneel- en operagezelschappen en ook met de meeste muziek- en theatergebouwen en de meeste kunstgalerieën en bioscopen. Ook biedt de stad de meeste opleidingsmogelijkheden, met onder meer twee universiteiten, en telt het de meeste winkels van alle Nederlandse steden. Ook de horeca is de grootste van Nederland, mede door het omvangrijke internationale toerisme naar de stad.
Op 31 mei 2009 telde de gemeente Amsterdam 761.395 inwoners[1], het hoogste aantal sinds 1976. De grootstedelijke agglomeratie telt ongeveer 1 miljoen inwoners[2] en is daarmee de grootste agglomeratie in Nederland qua inwoneraantal. De gehele stedelijke regio (Metropoolregio Amsterdam), waartoe onder andere Almere, Het Gooi, Haarlem en Purmerend worden gerekend, heeft ongeveer 2,2 miljoen inwoners. Amsterdam is verder één van de steden in de Randstad.
De stad is sinds de jaren negentig onderverdeeld in verschillende stadsdelen die weer zijn onderverdeeld in buurten en wijken. Na herindeling zal de stad vanaf 1 mei 2010 nog zeven stadsdelen tellen.[3][4]
De multiculturaliteit van Amsterdam kan worden onderstreept met het feit dat op 1 januari 2007 de stad 175 verschillende nationaliteiten telde.[5] Daarmee voert Amsterdam de mondiale ranglijst aan.[6] In april 2009 waren er 177 nationaliteiten.[7]
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
 Zie Geschiedenis van Amsterdam voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
De geschiedenis van Amsterdam begint omstreeks het jaar 1000. Toen werd dit moerassige gebied, Aemestelle genoemd, vanuit de Utrechtse regio stukje bij beetje ontgonnen. Vanaf verschillende bestaande veenstromen werden aan weerszijden afwateringssloten gegraven en ontstond een boerengemeenschap van landontginners, zoals ook elders in het veengebied tussen het Gooi en de Hollandse duinen. Toen het veen als gevolg van ontwatering begon in te klinken moesten dijken worden aangelegd om het inmiddels lager gelegen land tegen het water te beschermen.[8]
In de 13e eeuw leidde dit tot aanleg van dijken langs de Zuiderzee en het IJ. In de monding van de Amstel werd de dam aangelegd waar Amsterdam zijn naam aan ontleent. Een deel van de Amstel zoals we die nu kennen zou mogelijk gegraven kunnen zijn. Dit werd de basis van een handelsnederzetting die uiteindelijk tot de machtige handelsstad Amsterdam zou uitgroeien. Het stukje rivier buitengaats, het Damrak, was het begin van de Amsterdamse haven. Het water aan de andere kant van de Dam werd het Rokin. Begin 20e eeuw zijn er restanten van die dam aangetroffen op de plek tussen het Nationaal Monument en het gebouw van De Bijenkorf ertegenover. Recente opgravingen hebben veel informatie over de vroegste geschiedenis van de stad aan het licht gebracht.
De oudste vermelding van Amsterdam is in een document van 27 oktober 1275, waarin graaf Floris V de bewoners tolvrijheid verleent. Over de precieze datum waarop Amsterdam stadsrechten verkreeg is onzekerheid, maar een van de mogelijkheden is dat de Utrechtse bisschop Guy van Avesnes de plaats in 1306 stadsrechten heeft verleend. Eigenlijk kan niet meer gezegd worden dan dat het tijdstip kort na 1300 ligt.
Spoedig daarna volgde de tol op bier. De contacten rond de bierhandel met Hamburg waren de springplank voor de Oostzeehandel, het begin van Amsterdam als handelsstad. In de 15e eeuw was Amsterdam gegroeid tot de belangrijkste handelsstad van Holland. Doordat Amsterdam in moerasgebied lag, werden bij uitbreiding van de stad steeds grachten gegraven voor materiaal voor ophoging en om voor voldoende afwatering te zorgen en werden de huizen op een fundering van houten palen gebouwd.
De stad kreeg al snel een traditie van burgerlijk bestuur, met een belangrijke rol voor de vroedschap: een college van vooraanstaande burgers die de meeste bestuurders benoemden.
Het stadsbestuur liep niet voorop bij de opstand tegen Spanje maar sloot zich uiteindelijk in 1578 aan (Alteratie), vooral vanwege handelsbelangen. Na de inname van Antwerpen door de Spanjaarden in 1585 kwamen veel Antwerpenaren, met hun handelsnetwerk, naar Amsterdam. Hun komst en die van Portugese joden speelde een grote rol in wat de Gouden Eeuw van Amsterdam en Holland werd.
De bevolking van Amsterdam nam in die periode snel toe. Omstreeks 1570 telde Amsterdam minder dan 30.000 inwoners, maar in 1622 was dit getal gegroeid tot ruim 100.000. Tegen het einde van de 17e eeuw zou de bevolking zelfs de 200.000 overschrijden. Alleen Londen, Napels en Parijs hadden in die tijd een vergelijkbaar aantal inwoners. Deze bevolkingsgroei maakte een grootschalige uitbreiding van de stad noodzakelijk, waaraan de fraaie, concentrische grachtengordel met zijn koopmanshuizen en pakhuizen te danken is.
.jpg)
Daarna vertoonde de groei van de stad een zekere stagnatie. Omstreeks 1683 kwam een einde aan de bouwactiviteit. Aan de oostkant van de Amstel was zoveel grond beschikbaar dat de kavels werden uitgegeven aan liefdadigheidsinstellingen en de Plantage bestemd werd als wandelpark. Vanaf halverwege de 18e eeuw daalde het inwoneraantal weer, om circa 1815 een dieptepunt te bereiken met circa 140.000 inwoners.
In de 19e eeuw was er een langzaam herstel na de periode van neergang daarvoor. In 1825 kwam met het nieuw-gegraven Noordhollandsch Kanaal de nieuwe verbinding met Den Helder tot stand. De eerste trein vertrok in 1839 vanuit Amsterdam naar Haarlem. Pas omstreeks 1850 begon Amsterdam zich uit te breiden buiten de 17e-eeuwse Singelgracht. Sinds 1876 is het Noordzeekanaal de rechtstreekse verbinding tussen de Amsterdamse haven en de sluizen bij IJmuiden die toegang geven tot de Noordzee.
Met het aanbreken van de industriële revolutie begon een nieuwe periode van expansie. Vernieuwing van de handel, nieuwe industrie en een bevolkingsexplosie die opgevangen werd in de 19e-eeuwse-gordel. De bevolking verdubbelde van circa 250.000 omstreeks 1850 tot 510.000 in 1900. De sociale misstanden waar de industriële revolutie mee gepaard ging maakten Amsterdam tot een centrum van de Nederlandse sociaaldemocratie en leidden tot grootschalige stadsuitbreidingen (Plan Zuid, Plan West en AUP).
De Tweede Wereldoorlog kostte aan ongeveer 110.000 Amsterdammers het leven. Van de omvangrijke joodse gemeenschap overleefde het merendeel, ongeveer 75.000 joden, de bezettingstijd niet. De verzetsbeweging was in Amsterdam omvangrijk, en bracht groepen voort als Vrij Nederland en het kunstenaarsverzet met Gerrit van der Veen. Anne Frank dook in de stad onder en schreef er haar wereldberoemde dagboek. Ook de hongerwinter eiste, zoals in heel West-Nederland, een hoge tol in de stad. De fysieke oorlogsschade bleef uiteindelijk, vergeleken met steden als Rotterdam en Den Haag, beperkt.
Na de oorlog werd het Algemeen Uitbreidingsplan grotendeels uitgevoerd, zo verrezen de Westelijke Tuinsteden en Buitenveldert. Ook Amsterdam-Noord onderging een grote uitbreiding. Ook de bestaande stad werd veranderd: cityvormingsplannen in de jaren zestig zorgden onder andere voor de aanleg van een metronet, maar kregen vaak ook te maken met verzet, zoals bij de Nieuwmarktrellen. Een andere vorm van verzet in de jaren zestig werd gevoerd door de anarchistische Provobeweging, die tegen de autoriteiten streden door voornamelijk ludieke acties zoals het afsteken van een rookbom tijdens het huwelijk van prinses Beatrix en Claus in maart 1966. Later dat jaar vonden de Telegraafrellen plaats, waarop de burgemeester en de hoofdpolitiecommissaris moesten aftreden.
In de jaren zeventig en tachtig werd in de binnenstad begonnen met stadsvernieuwing en trokken zowel gezinnen als bedrijven de binnenstad uit, op zoek naar meer ruimte. De komst van hoogopgeleide en goed verdienende jongeren in hun plaats versterkte het draagvlak voor horeca en allerlei andere dienstverlenende bedrijvigheid. Vanaf 1984 nam het aantal inwoners na lange tijd weer toe.
Ook in de jaren 90 werd vernieuwd: zo werd het Oostelijk Havengebied omgevormd van vervallen havengebied tot een moderne woonwijk. Tegelijkertijd breidde de stad zich weer naar buiten uit, met bijvoorbeeld de bouw van de nieuwe wijken De Aker en Nieuw Sloten in het zuidwesten van de stad en, recenter, de ontwikkeling van de wijk IJburg op een zestal kunstmatige eilanden in het IJmeer. Met de start van de bouw van het zakendistrict Zuidas heeft de stad ook een begin gemaakt aan een belangrijke economische stadsuitbreiding.
|
|
[bewerken] Geografie
[bewerken] Topografie
Amsterdam ligt in de provincie Noord-Holland, in het westen van Nederland. Het ligt aan de Amstel en het IJ. De binnenstad is opgeplist in ongeveer 90 "eilanden" gemeente telt ongeveer 1300 bruggen en viaducten.[9] De stad ligt ongeveer 2 meter boven zeeniveau en heeft, net als de omgeving, een zeer vlak landschap, hetgeen in sommige gevallen, zoals bij de Haarlemmermeer en de Beemster, is veroorzaakt door inpoldering.
Amsterdam is sterk verstedelijkt: op een grondgebied van 219,33 km² - waarvan 165,74 km² land - woonden in 2008 747.290 mensen. De bevolkingsdichtheid bedraagt 4509 inwoners per vierkante kilometer land.[10]
| Klimatogram van Amsterdam | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| J | F | M | A | M | J | J | A | S | O | N | D |
|
62
5
1
|
43
6
0
|
59
9
2
|
41
12
4
|
48
17
8
|
68
20
10
|
66
21
13
|
61
22
12
|
82
18
10
|
85
14
7
|
89
9
4
|
75
7
2
|
| Temperatuur in °C • Totale neerslag in mm | |||||||||||
Groenvoorzieningen vormen 12% van de oppervlakte van Amsterdam en de stad telt circa 400.000 bomen.[11] Bekende parken zijn het Vondelpark en het Oosterpark. Ten zuidwesten van de stad ligt het bijna 1.000 ha grote[12] Amsterdamse Bos.
[bewerken] Klimaat
Amsterdam ligt in een gebied met een gematigd zeeklimaat, waarbij de weerpatronen sterk worden beïnvloed door de nabijheid van de Noordzee in het westen en de daarmee gepaard gaande noordwesterwinden en stormen. De wintertemperaturen zijn er mild; gemiddeld boven nul, al is vorst niet ongewoon tijdens vlagen van oostelijke of noordoostelijke wind vanuit het Europese binnenland, zoals uit Scandinavië, Rusland en zelfs Siberië. De zomers zijn er warm, maar zelden heet.
Er worden regelmatig dagen met grote neerslag waargenomen, maar de jaarlijkse neerslag komt niet boven de 800 mm uit. De meeste neerslag valt als aanhoudende motregen of lichte regen. Tijdens de sporadische westelijke stormen kan echter in een keer een grote hoeveelheid neerslag worden aangevoerd, waarop de pompen rond de stad moeten worden ingezet om het water over te hevelen naar hogere gronden en de zee. De aanwezigheid van veel waterbekkens zorgt ervoor dat bewolkte en vochtig dagen veel voorkomen, met name in de koelere maanden van oktober tot maart.
 Weergemiddelden voor Amsterdam (Schiphol)  |
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maand | jan | feb | mrt | apr | mei | jun | jul | aug | sep | okt | nov | dec | Jaar |
| hoogste maximum (°C) | 13,9 | 16,6 | 21,1 | 27 | 31,5 | 33,2 | 32,3 | 34,5 | 29,4 | 25 | 17,5 | 15,5 | 34,5 |
| gemiddeld maximum (°C) | 5,4 | 6,0 | 9,2 | 12,4 | 17,1 | 19,2 | 21,4 | 21,8 | 18,4 | 14,1 | 9,2 | 6,5 | 13,4 |
| gemiddelde temperatuur (°C) | 3,0 | 3,1 | 5,7 | 8,2 | 12,5 | 15,0 | 17,1 | 17,1 | 14,3 | 10,6 | 6,6 | 4,3 | 9,8 |
| gemiddeld minimum (°C) | 0,5 | 0,2 | 2,4 | 4,0 | 7,8 | 10,4 | 12,5 | 12,3 | 10,2 | 7,0 | 3,9 | 1,9 | 6,1 |
| laagste minimum (°C) | -15,4 | -15 | -11,1 | -4,7 | -1,1 | 2,3 | 5 | 5 | 2 | -3,4 | -6,9 | -14,8 | -15,4 |
| neerslag (mm) | 62,1 | 43,4 | 58,9 | 41,0 | 48,3 | 67,5 | 65,8 | 61,4 | 82,1 | 85,1 | 89,0 | 74,9 | 779,5 |
| bron: KNMI: gemiddelden en extremen (1971-2000) | |||||||||||||
[bewerken] Demografie
Statistieken in 2005. Bron: CBS StatLine
- Inwoners: circa 750.000
- Autochtonen: totaal 55% (in Nederland 82%)
- Allochtonen: totaal 45% (in Nederland 18%)
- Allochtonen: niet westers 32% (in Nederland 9,3 %)
- Aantal nationaliteiten: 177
[bewerken] Bevolkingsontwikkeling
Volgens een persbericht uit juli 2008 zal het inwoneraantal van Amsterdam tot 2025 stijgen met 12,6%.[13] Daar vanuit gaande zal Amsterdam in dat jaar zo'n 845.000 inwoners tellen.
[bewerken] Multicultureel Amsterdam
Amsterdam kent van oudsher een gemengde bevolking, in het verleden zijn er vanuit vele landen mensen naar de Nederlandse hoofdstad getrokken: Fransen (Hugenoten), (protestantse) Vlamingen en Brabanders en Joden. Zij zochten de tolerantie van de stad, Amsterdam kende al vroeg de vrijheid van godsdienst. Ook kwamen er veel mensen af op de werkgelegenheid die Amsterdam te bieden had: Friezen, Duitsers en Scandinaviërs. Inwoners uit het Duitse Rijk waren van de 15e tot 19e eeuw de grootste groep immigranten in Amsterdam.
In 1911 toen China een republiek werd, emigreerden veel Chinezen naar het buitenland, waaronder ook Nederland. Veel Chinese scheepslui verbleven in de Amsterdamse Chinatown. Deze Chinatown wordt tot nu toe nog steeds bevolkt door veel Chinezen. De (achter)kleinkinderen van deze eerste Chinese scheepslui zijn van gemengde afkomst en veelal buiten de Chinatown wonend. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkten de meeste Chinese migranten in Chinese restaurants in het Amsterdam Chinatown.
Vanaf 1960 komen de gastarbeiders naar Nederland, ook veel van hen komen in Amsterdam terecht. Rond de onafhankelijkheid van Suriname (1975) komen er veel Surinamers in Amsterdam wonen, zij vestigen zich vooral in de Bijlmermeer. Vanaf de jaren '80 verandert de stad snel, niet alleen demografisch (kleinere huishoudens, minder gezinnen) maar ook etnisch. Amsterdam is een multiculturele stad geworden door de instroom van veel nieuwe Amsterdammers met een andere etnische achtergrond. Autochtone Amsterdammers trokken naar buursteden als Almere, Amstelveen, Haarlemmermeer, Purmerend en Zaanstad. Anno 2008 is ruim 30% van de Amsterdamse bevolking 'niet-westers allochtoon' (tegenover ruim 9% landelijk). Van de kinderen beneden de 18 jaar heeft meer dan de helft geen autochtone ouders. Er is sprake van segregatie: welvarendere mensen wonen vooral in de Grachtengordel, Zuid (Oud-Zuid, Rivierenbuurt), de opgeknapte delen van de Jordaan, Oud-West en het Oostelijk Havengebied. Minder vermogende mensen vinden we onder andere in Bos en Lommer, Overtoomse Veld, de Indische buurt, de Bijlmer en Amsterdam-Noord. Middengroepen wonen vooral in Buitenveldert, de Staatsliedenbuurt, de Baarsjes en het nieuwe IJburg. [bron?] Kijkend naar het verleden was er in Amsterdam altijd al sprake van segregatie tussen arm en rijk (Centrum versus Jordaan bijvoorbeeld), maar daar is vanaf de jaren '80 van de 20e eeuw een etnische dimensie bijgekomen.
Amsterdam is de stad die de meeste nationaliteiten ter wereld telt. In 2007 wonen er in Amsterdam 179 verschillende nationaliteiten. De stad wordt gevolgd door Antwerpen, 164 nationaliteiten, Wageningen met 152 nationaliteiten [14] en New York, met 150 nationaliteiten.
Minder dan de helft (44 procent) van de inwoners van Amsterdam is in de hoofdstad geboren, zo blijkt uit cijfers over 2006 van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In de binnenstad is een derde Amsterdammer van geboorte. Volgens het CBS zijn de meeste oorspronkelijke Amsterdammers te vinden in de tuindorpen Oostzaan, Nieuwendam en Buiksloot. De laatstgenoemde buurt kan wat dat betreft als het meest Amsterdams worden gezien: Van 80 procent van de bewoners stond de wieg in Mokum.
[bewerken] Politiek en bestuur
[bewerken] Landelijk bestuur
Amsterdam is de hoofdstad van Nederland vanaf de tijd van het bestuur van Lodewijk Napoleon over Nederland dat hem door zijn oudere broer Napoleon I was gegeven in 1806. Als hoofdstad van het nieuwe koninkrijk koos hij Amsterdam uit en na een feestelijke binnenkomst in de stad in een stoet met koetsen, kreeg hij op 20 april 1808 de stadssleutels overhandigd. Deze dag wordt gezien als de eerste dag van Amsterdam als hoofdstad van Nederland. In 1908 werd het honderdjarige jubileum gevierd met een feest van een week lang. In 2008 vergat het stadsbestuur de feestdag in eerste instantie.[15]
Hoewel Amsterdam de hoofdstad van Nederland is, is het niet de hoofdstad van de provincie Noord-Holland; dat is namelijk Haarlem.
[bewerken] Stadsbestuur
| Zie ook: Amsterdam (gemeente) en Lijst van burgemeesters van Amsterdam |
De Gemeente Amsterdam is verdeeld in veertien stadsdelen (lijstje), die als gemeenten georganiseerd zijn en ook in belangrijke mate autonome gemeenten zijn. In afwijking van het gemeentelijk model hebben de stadsdelen een (door de Raad) gekozen 'burgemeester'. Het havengebied Westpoort wordt centraal door de gemeente bestuurd. Amsterdam maakt deel uit van de plusregio Stadsregio Amsterdam. Na herindeling zal de stad vanaf 1 mei 2010 nog zeven stadsdelen tellen.[16]
Amsterdam is een 'linkse' stad, al sinds liberalen als Willem Treub in het bestuur zaten. En al zo'n honderd jaar speelt de sociaaldemocratie een belangrijke rol in het gemeentebestuur met grote namen als Wibaut, De Miranda en Schaefer. Er zijn ook altijd heel wat kiezers links van de SDAP en PvdA geweest, meestal verdeeld over meerdere partijen. En het anarchistisch sentiment (Domela rond 1900, Provo in de jaren 1960) is ook altijd sterk geweest.
Amsterdam heeft een traditie van tolerantie. Dat is al zo sinds de regenten in de 17e en 18e eeuw de dominees van de Hervormde Kerk in toom hielden en katholieken, joden, afwijkende protestanten en vrijdenkers een voor die tijd ongekende ruimte lieten, met een bijbehorende vrijheid van drukpers. Golven van immigranten hebben zich mede daarom in Amsterdam gevestigd.
[bewerken] Heraldiek
| Zie Wapen van Amsterdam voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Het wapen van Amsterdam bestaat uit drie Andreaskruisen, die verticaal onder elkaar staan. Ditzelfde vindt men terug op de Amsterdamse vlag, maar dan liggend. Als oorsprong van het wapen van Amsterdam wordt door historici het wapen van de familie Persijn genoemd. Jan Persijn was heer van 'Amstelledamme' van 1280 tot 1282. Na de Tweede Wereldoorlog werd, als hulde aan het verzet van Amsterdammers, het devies 'Heldhaftig, Vastberaden, Barmhartig' aan het wapen toegevoegd, met koninklijke toestemming van toenmalig koningin Wilhelmina in 1946.
[bewerken] Economie en werk
[bewerken] Bedrijvigheid
|
|
Het algemene beeld dat van Amsterdam geldt is dat van een handelsstad. Al in de Gouden Eeuw ging dat niet zonder industrie (scheepsbouw, bierbrouwerij, touwslagerij, houtzagerij), zakelijke diensten (beurs, verzekeringen, bankwezen), communicatie (uitgeverijen, drukkerijen), wetenschap (Atheneum Illustre, kennisinstituten) en gelegenheidsdiensten (kroegen, theaters en restaurants).
Het is vooral die economische diversiteit die al eeuwenlang de economische kracht van Amsterdam vormt. De ontvankelijkheid voor nieuwigheden (economisch en cultureel klimaat) heeft er voor gezorgd dat Amsterdam de boot van de nieuwe technologie niet heeft gemist en inmiddels een van de wereldhoofdsteden van de ICT-economie is (een op de zeven arbeidsplaatsen zit nu in die sector). Heel passend in de Amsterdamse context gaat dat overigens meer over 'toepassing' dan over 'techniek'.
De hedendaagse creatieve klasse speelt een belangrijke rol in de voortdurende vernieuwing van de Amsterdamse economie. Zij zou dat echter niet kunnen zonder steun van gelegenheidsdiensten en omringende traditionele dienstverlening.
Amsterdam geldt in 2008 als de op vijf na belangrijkste zakenstad van Europa, na Londen, Parijs, Frankfurt, Brussel en Barcelona.[17] Op de ranglijst van de duurste steden ter wereld stond Amsterdam in 2008 op de 25e plaats volgens de jaarlijkse Cost of Living Survey uitgevoerd door Mercer Human Resource Consulting[18], dezelfde plaats als in 2007.
De economische activiteiten in Amsterdam concentreren zich in het stadscentrum, waar ruim 80.000 mensen een baan hebben. Vooral veel advocatenkantoren en banken hebben een vestiging aan 'een chique gracht' of in Amsterdam-Zuid. De laatste jaren worden gekenmerkt door een verschuiving van bedrijven naar perifere locaties als de omgeving van station Sloterdijk, de omgeving van de Amsterdam ArenA, nabij het Amstelstation en in de Zuidas. Deze gebieden worden gekenmerkt door hoogbouw. De Zuidas moet uitgroeien tot het tweede centrum van de stad en het nieuwe zakelijk gezicht van Nederland.
[bewerken] Kleinhandel
Veel mensen komen naar Amsterdam om te winkelen, vooral in Amsterdam-Centrum met de bekende Kalverstraat, Nieuwendijk, Leidsestraat, Utrechtsestraat, Magna Plaza en de Negen Straatjes. Verder zijn er verspreid over de stad diverse winkelcentra.
Het 'dagje Kalverstraat' is een populair uitje voor mensen van buiten Amsterdam. Vooral op de wekelijkse koopzondag in de binnenstad is de toestroom erg groot. Wekelijks passeren meer dan 900.000 mensen de Kalverstraat. Hierdoor is het de drukste straat van Nederland. De straat wordt gekenmerkt door de populaire winkelketens. De hoge huurprijzen zorgen ervoor dat de stad in 2007 op een (met de Karl Johan Gate in Oslo gedeelde) 21e plaats van duurste winkelstraten ter wereld stond.[19]
In Oud-Zuid bevindt zich de P.C. Hooftstraat, bekend als een van de duurste winkelstraten van Nederland om te winkelen. Er zijn tientallen wereldmerken te vinden in de dure boutiques als Louis Vuitton, Cartier, Chanel en Gucci. De laatste jaren is er een aantal grote namen bijgekomen. Er bestaat nog steeds interesse vanuit andere buitenlandse luxemerken om naar Amsterdam te komen, maar velen van hen willen per se in deze betrekkelijk korte straat waardoor een 'wachtlijst' is ontstaan, en Amsterdam het nog even zonder moet stellen. Wel valt waar te nemen dat de ontwikkeling van de omgeving van de P.C. Hooftstraat in de lift zit.
Er zijn 33 weekmarkten in Amsterdam. Bovendien zijn er enkele dagmarkten, zoals de Albert Cuypmarkt, de Dappermarkt, de Waterloopleinmarkt, de Noordermarkt en de Bloemenmarkt aan het Singel. Op Koninginnedag vindt de bekende vrijmarkt plaats.
[bewerken] Toerisme
|
|
|
Het toerisme in Amsterdam is belangrijk voor de stad; elk jaar wordt het door zo'n 4,5 miljoen mensen van over de hele wereld bezocht. Hiermee is het de op vier na vaakst bezochte stad van Europa. Ook komen er jaarlijks een kleine 16 miljoen dagjesmensen naar Amsterdam. De stad is weer terug van weggeweest waar het gaat om de populariteit onder Nederlandse jongeren. Onder hen zijn vooral de vele winkels, de horeca en de culturele instellingen en evenementen een reden voor een bezoek.
Enkele van de belangrijkste toeristische trekpleisters van Nederland zijn in Amsterdam te vinden. Zo stond in 2007 een tocht per rondvaartboot door de Amsterdamse grachtengordel met 3,2 miljoen bezoekers als tweede op de lijst van de vaakst bezochte attracties van Nederland. De Efteling stond op de eerste plaats, met slechts 35.000 bezoekers meer. Het Van Gogh Museum is met 1,55 miljoen vierde op deze lijst en tevens het museum met de meeste bezoekers. Ook het Anne Frankhuis (tiende plaats) en het Rijksmuseum (elfde plaats) behoren tot de drukstbezochte attracties. Onder de toeristen zijn voorts de vele andere musea, de coffeeshops, de restaurants en de raamprostitutie op de Wallen ('Red Light District') populair.
De gemeente streeft er naar een grotere groep cultuurtoeristen en (moderne) architectuurliefhebbers aan te trekken. De 'Wallen-gerelateerde' attracties dienen hiertoe zoveel mogelijk geconcentreerd te worden. Zo werd onlangs een populair stripcafé aan het Damrak onder druk van de gemeente gesloten en zijn bijna alle grotere seksshops buiten het Wallengebied verplaatst.
De grote toevloed van toeristen en dagjesmensen hebben Amsterdam tot 'openluchtpretpark' gemaakt. Dit wordt door bestuurders niet als het best wenselijk beschouwd en heeft meermalen tot actieplannen geleid. Zo zouden toeristen naar andere locaties in de stad moeten worden gelokt, zoals De Pijp (bijgenaamd het "Quartier Latin van Amsterdam"), het Centrumgebied Zuidoost en op de lange termijn naar de Zuidas. Tegenwoordig doet Amsterdam het goed als cruisebestemming. Deze nieuwe sector is snel groeiend. Het toerisme naar de hoofdstad in zijn geheel groeit in economisch gunstige tijden gestaag met enkele procenten per jaar. Vooral van de Chinese en Indiase markt valt nog veel groei te verwachten. De huidige toeristenstroom naar Amsterdam bestaat vooral uit Britten, Chinezen, Duitsers, Amerikanen en Japanners. De laatste jaren neemt het aandeel Zuid-Europese toeristen toe.
De hotelmarkt in Amsterdam groeit gestaag. In 2004 waren er ruim 18.000 hotelkamers met 45.000 bedden beschikbaar. In de regio zijn meer dan 21.000 hotelkamers. De komende tien jaar is een behoefte aan 13.000 hotelkamers meer in de regio. De laatste jaren wordt met de bouw van vooral grote en megahotels gewerkt aan het wegwerken van het kamertekort in de hoofdstad.
[bewerken] Cultuur
[bewerken] Musea
| Zie ook de Lijst van musea in Amsterdam |
Er zijn vele musea in Amsterdam. De grootste musea liggen aan het Museumplein, dit zijn het Van Gogh Museum, Rijksmuseum en het Stedelijk Museum. Die laatste twee zijn echter bezig aan een grondige renovatie en zijn daardoor maar gedeeltelijk geopend. Daarnaast zijn er ook bijvoorbeeld het Tropenmuseum, het Amsterdams Historisch Museum, het Joods Historisch Museum en het Paleis op de Dam. Andere kleine, beroemde musea zijn het Anne Frankhuis en het Rembrandthuis.
[bewerken] Theaters en podia
In Amsterdam zijn diverse schouwburgen en theaters voor toneel, waaronder het Koninklijk Theater Carré, het Compagnie theater, het Nieuwe de la Mar Theater en het Stadsschouwburg. Het Nieuwe de la Mar Theater is in 2005 gesloopt, waarna een nieuw theater onder de naam DeLaMar opgebouwd wordt. Twee bekende cabaret-theaters in de stad zijn De Kleine Komedie en Boom Chicago.
De stad kent ook twee grote concertzaalen, namelijk het moderne Muziekgebouw aan 't IJ aan het IJ en het klassieke Concertgebouw (Amsterdam) aan het Museumplein. Onder andere het wereldberoemde Koninklijk Concertgebouworkest speelt in het Concertgebouw. In het Stopera huist ook het Muziektheater, de thuisbasis van De Nederlandse Opera en Het Nationale Ballet.
Grote (pop)optredens worden veelal in de Heineken Music Hall en de Amsterdam ArenA gehouden.Daarnaast zijn er vlakbij het Leidseplein ook de twee bekende poptempels Paradiso en Melkweg gevestigd. Rond het Leidseplein zijn o.a. ook De Balie en het City Theater gevestigd. Dat laatste is sinds 2007 gesloten vanwege een grootscheepse renovatie.
Aan het begin van de 21e eeuw verrees op het oude terrein van de Westergasfabriek een nieuw cultuurpark, waar tegenwoordig vele exposities en optredens plaats vinden.
[bewerken] Filmtheaters
In Amsterdam zijn er meerdere filmtheaters en bioscopen, waaronder het Tuschinski Theater, Rialto, Filmtheater de Uitkijk en The Movies.
[bewerken] Onderwijs
Amsterdam telt twee universiteiten: de Universiteit van Amsterdam (UvA) met ongeveer 28.000 studenten en de Vrije Universiteit, vaak kortweg "VU" genoemd, met ongeveer 19.000 studenten. De faculteiten van de Uva zijn verspreid over de binnenstad van Amsterdam gevestigd, terwijl het complex van de VU aan de Boelelaan in Buitenveldert huist.
Verder is er een groot aantal instellingen voor hoger beroepsonderwijs (hbo), waaronder de Gerrit Rietveld Academie, de Hogeschool van Amsterdam en de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. De Hortus Botanicus van de stad is een van de oudste ter wereld.[20]
Van oudsher telt de stad drie categoriale gymnasia: het Barlaeus Gymnasium in het Centrum, het Vossius Gymnasium en het St. Ignatiusgymnasium in Oud-Zuid. Daarnaast zijn er in 2005 twee categoriale gymnasia gestart: Het 4e Gymnasium (Westerpark) en het Cygnus Gymnasium (Oost-Watergraafsmeer). Deze moesten het tekort aan plaatsen op de bestaande gymnasia oplossen.
[bewerken] Verkeer en vervoer
[bewerken] Autoverkeer
|
| Meer wegen in Amsterdam zijn te vinden in de categorie Weg in Amsterdam. |
Amsterdam ligt in de Randstad en is bereikbaar via diverse autosnelwegen zoals de:
- A1 Amsterdam – Hilversum – Amersfoort – Apeldoorn – Deventer – Hengelo – Duitsland
- A2 Amsterdam – Utrecht – 's-Hertogenbosch – Eindhoven – Weert – Geleen – Maastricht – grens met België bij Wezet (Visé)
- A4 Amsterdam – Schiphol – Leiden – Den Haag – Delft
- A7 Zaanstad – Purmerend – Hoorn – Middenmeer – Afsluitdijk – Sneek – Joure – Heerenveen – Drachten – Groningen – Nieuweschans – Duitsland
- A8 Amsterdam – Zaanstad
- A9 aansluiting A1 (Gaasperdammerweg) – Amstelveen – Haarlem – Beverwijk – Alkmaar
- A10 Ringweg Amsterdam
De A3 was een geplande weg vanaf de Ringweg Zuid naar Rotterdam. Deze is echter nooit aangelegd. Het hiervoor aangelegde dijklichaam in Buitenveldert is in de jaren tachtig afgegraven en de vrijgekomen ruimte is gebruikt voor woningbouw.
Mede door het groeikernenbeleid en de sterke concentratie van economische activiteiten in de netwerkstad Amsterdam, zijn de snelwegen het dagelijks toneel van files. In de komende jaren zal er worden gewerkt aan een capaciteitsuitbreiding. Zo wordt de Westrandweg ontwikkeld, komt er een tweede Coentunnel, wordt de A10-Zuid verbreed en zal de verbinding naar Almere worden uitgebreid.
[bewerken] Spoorwegen
Amsterdam heeft negen NS-stations:
In december 2009 volgt station Science Park. Naast deze negen stations worden ook de stations Duivendrecht, Diemen en Diemen-Zuid door reizigers van en naar Amsterdam gebruikt, maar deze stations liggen niet in de gemeente Amsterdam.
Vanaf het Centraal Station en de acht andere Amsterdamse spoorwegstations zijn er treindiensten naar vele bestemmingen in Nederland, ook zijn er internationale treindiensten naar België, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Italië, Oostenrijk, Polen, Rusland, Tsjechië, Wit-Rusland en Zwitserland. Het Centraal Station is het stoppunt voor de internationale hogesnelheidstreinen ICE,Thalys en Fyra.
Het Centraal Station verwerkt dagelijks 280.000 reizigers. Het is daarmee het drukste station van Nederland. Verwacht wordt dat er over 5 jaar 350.000 reizigers zijn.[bron?] Het Station Amsterdam Zuid gaat mee in de ontwikkelingen van de Zuidas, en zou volgens de officiële planning kunnen groeien tot het formaat van het huidige Utrecht Centraal omstreeks 2030.
[bewerken] Luchtvaart
|
|
Ten zuidwesten van Amsterdam, in de gemeente Haarlemmermeer, ligt de internationale luchthaven Schiphol. Deze luchthaven is erg belangrijk voor de werkgelegenheid onder de Amsterdammers. Er werken 57.000 mensen. Ook zijn er door Schiphol rond de 50.000 indirecte arbeidsplaatsen. De stad heeft aan de luchthaven een deel van haar economische positie op Europees niveau te danken. Bedrijven met een vestiging in de hoofdstad noemen de luchthaven dikwijls als een van de grote kwaliteiten van de stad, en een motief om zich aldaar te vestigen.
De luchthaven verwerkte in 2008 47,4 miljoen passagiers en is daarmee de vijfde luchthaven van Europa.[21] Wat vrachtvervoer betreft is Schiphol de derde in grootte binnen Europa. De luchthaven is tevens erg groot in het aantal verbindingen (meer dan 200) dat het verzorgt. De hoofdgebruiker van de luchthaven is het bedrijf Air France-KLM veelal met toestellen van de KLM.
[bewerken] Scheepvaart
De haven van Amsterdam is na die van Rotterdam de belangrijkste van Nederland. Het is de vijfde haven binnen Europa, al verschilt het in omvang niet veel ten opzichte van een handvol andere middelgrote Europese havens. Met de Amsterdamse haven worden meestal de havens langs het Noordzeekanaal bedoeld: de havens van Amsterdam, Beverwijk, Velsen/IJmuiden en Zaanstad. Naast het goederenvervoer is er ook passagiersvervoer met cruiseschepen die hun aanlegplaats hebben bij de Passenger Terminal Amsterdam aan het IJ. Het beheer van de haven is in handen van Haven Amsterdam.
[bewerken] Fiets
Amsterdam staat erom bekend dat er goede faciliteiten zijn voor fietsers. Ruim 30% van alle verplaatsingen met een vervoermiddel binnen Amsterdam vindt plaats per fiets. Er zijn meer dan 600.000 fietsen in de stad.
[bewerken] Stads- en streekvervoer
Alle delen van de stad Amsterdam zijn te bereiken met het openbaar vervoer. Zo'n 35% van alle verplaatsingen met een vervoermiddel binnen Amsterdam vindt plaats met het openbaar vervoer.
De Amsterdamse tram wordt sinds 1900 geëxploiteerd door de Gemeentetram Amsterdam, in 1943 met de Gemeenteveren Amsterdam gefuseerd tot Gemeentevervoerbedrijf Amsterdam (GVB). Sinds 1925 worden ook buslijnen geëxploiteerd en sinds 1977 ook de metro.
De verschillende stadsdelen van Amsterdam, en de buitenwijken zijn te bereiken per metro. Er zijn vier metrolijnen in Amsterdam: de Ringlijn (50), de Amstelveenlijn (51), de Gaasperplaslein (53) en de Geinlijn (54). Omdat drie van de vier lijnen naar het Centraal Station door één tunnel gaan, is de frequentie op het noordelijk deel van de Oostlijn (de verzamelnaam voor de Gaasperplas- en Geinlijn) erg hoog, en bestaat er buiten de spits een overcapaciteit. In 2002 is men begonnen met de aanleg van een nieuwe metrolijn, de Noord/Zuidlijn. Dit is de tweede keer dat er een ondergronds traject in de hoofdstad wordt aangelegd. De ontwikkelingen in ondergrondse metrobouw hebben decennia lang stilgelegen naar aanleiding van het hevig volksverzet bij de bouw van de huidige Oostlijn. De Noord/Zuidlijn zal na voltooiing in 2017 naar verwachting 200.000 mensen per dag vervoeren en is daarmee dan met afstand de drukste lijn van de stad. Het tracé loopt van Buikslotermeer via Centraal Station naar Station Zuid en eventueel naar Amstelveen Westwijk.
In de binnenstad en het buitengebied rijden trams, op 16 tramlijnen. Vooral in de buitenwijken rijden er ook verschillende busdiensten. Over het IJ varen diverse veerdiensten voor fietsers en voetgangers, waarvan de meeste gratis zijn. Verder rijden er ook honderden taxi's en sinds 2006 enige tientallen fietstaxi's. Nieuw in 2007 is de tuktuk. Amsterdam heeft het het grootste aantal taxi's van Nederland. De grootste taxicentrale van de stad is de Taxi Centrale Amsterdam (TCA).
[bewerken] Zie ook
- Lijst van Amsterdamse artikelen (thematisch), zoals bezienswaardigheden, cultuur, scholen, enz.
- Lijst van Amsterdamse artikelen (alfabetisch), Amsterdam van A tot Z
[bewerken] Externe links
- Gemeente Amsterdam
- I amsterdam - toeristische informatie over Amsterdam
- Foto's van Amsterdam
- Amsterdamse Stadsgezichten
- Amsterdam in Site, foto's, virtuele wandeling
- Amsterdam Museumstad (met plattegrond)
- Amsterdam op Wikitravel
| Plaatsen in de gemeente Gemeente Amsterdam |  |
|---|---|
|
Amsterdam · Amsterdam Zuidoost · Buiksloot · Driemond · Durgerdam · Holysloot · Nieuwendam · 't Nopeind · Oud Osdorp · Ransdorp · Ruigoord · Schellingwoude · Het Schouw · Sloten · Sloterdijk · Zunderdorp |
|
| Gemeenten in de provincie Noord-Holland | |
|---|---|
|
Aalsmeer · Alkmaar · Amstelveen · Amsterdam · Andijk · Anna Paulowna · Beemster · Bergen · Beverwijk · Blaricum · Bloemendaal · Bussum · Castricum · Den Helder · Diemen · Drechterland · Edam-Volendam · Enkhuizen · Graft-De Rijp · Haarlem · Haarlemmerliede en Spaarnwoude · Haarlemmermeer · Harenkarspel · Heemskerk · Heemstede · Heerhugowaard · Heiloo · Hilversum · Hoorn · Huizen · Koggenland · Landsmeer · Langedijk · Laren · Medemblik · Muiden · Naarden · Niedorp · Oostzaan · Opmeer · Ouder-Amstel · Purmerend · Schagen · Schermer · Stede Broec · Texel · Uitgeest · Uithoorn · Velsen · Waterland · Weesp · Wervershoof · Wieringen · Wieringermeer · Wijdemeren · Wormerland · Zaanstad · Zandvoort · Zeevang · Zijpe |
| Hoofdsteden in Europa |
|---|
|
Amsterdam · Andorra la Vella · Athene · Belgrado · Berlijn · Bern · Boedapest · Boekarest · Bratislava · Brussel · Chisinau · Dublin · Helsinki · Kiev · Kopenhagen · Ljubljana · Londen · Lissabon · Luxemburg · Madrid · Minsk · Monaco · Moskou · Nicosia · Oslo · Parijs · Podgorica · Praag · Pristina · Reykjavik · Riga · Rome · San Marino · Sarajevo · Skopje · Sofia · Stockholm · Tallinn · Tirana · Valletta · Vaticaanstad · Vaduz · Vilnius · Warschau · Wenen · Zagreb |
